4 راهکار عملی برای افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس و گام های لازم که به طور کلی و عمومی برای افزایش عزت نفس موضوعی است که مقاله حاضر به آن می پردازد. قبل از آن لازم است که مفهوم و معنای عزت نفس را مرور کنیم ، بنابراین این سوالات مطرح می شوند که عزت نفس چیست و تفاوت آن با اعتماد به نفس در چیست ؟ دکتر ملینا شیرانی ، روانکاو به این سوالات درباره عزت نفس پاسخ می دهد: عزت نفس در علم روان شناسی به معنای ارزشی است که افراد به طور کلی برای خود قائل هستند ، صرف نظر از همه دستاوردها یا ناکامی ها و صرف نظر از نقاط قوت یا ضعف خود ، اما اعتماد به نفس به معنای این است که فرد در یک زمینه خاص چقدر به توانایی خودش اعتماد دارد ؟
در واقع می توان گفت افرادی که عزت نفس بالا دارند به طور کلی برای وجود خود ارزش بالایی قائل هستند و خودشان را ارزشمند می دانند حتی اگر در زمینه های خاصی از زندگی دستاوردهاو موفقیت های مورد انتظارشان را کسب نکرده باشند ، آن ها ارزش خود را به دارایی ها و موقعیت هایشان در زندگی گره نزده اند ، به خاطر همین اگر هر آن چه آن ها به عنوان موقعیت و ثروت دارند از آن ها گرفته شود باز هم خودشان را ارزشمندو قابل احترام می دانند.
عزت نفس تا اندازه زیادی تحت تاثیر رویدادهای دوران کودکی است و از دیدگاه روانکاوان عزت نفس کودک تا اندازه زیادی متاثر از رابطه کودک با اولین اشخاص زندگی یعنی پدر و مادر است . در حالی که اعتماد به نفس به خاطر اینکه موقعیتی است بیشتر تحت تاثیر تجربیات فرد در یک زمینه خاص قرار می گیرد و می تواند در طول زندگی تغییر کند.
مثلا فردی که در مجموع تجربیات مثبتی در زمینه سخنرانی در حضور جمع داشته و با بازخوردهای مثبت رو به رو شده ، در آن زمینه خاص یعنی سخنرانی در حضور جمع دارای اعتماد به نفس است.
با توجه به تعریف عزت نفس که به آن اشاره شد ، عزت نفس می تواند به لحاظ روان شناختی ، نقش اساسی در زمینه موفقیت ها و شکست های فرد و تجربیات تلخ و شیرین او در سراسر طول عمرش داشته باشد.
نیازی به توضیح و اشاره نیست که افرادی که عزت نفس بالاتری دارند افراد مقاوم تری هستند ، آن ها در مواجهه با ناملایمات زندگی تسلیم و ناامید نمی شوند ، افراد هدفمندی هستند و برای رسیدن به اهداف خود تلاش می کنند و البته در زمینه روابط عاطفی و روابط اجتماعی نیز ، از روابط موفق برخوردار هستند و شکست عشقی ناشی از کمبود عزت نفس در میان آنان کمتر دیده می شود . در واقع می توانیم علت بسیاری از انتخاب های نادرست افراد و روابط مسموم و شکست های زندگی و حتی آسیب پذیر شدن در برابر برخی از اختلالات روانی را به پایین بودن عزت نفس در افراد مربوط بدانیم.
در ادامه به ارائه 4 راهکار عملی برای افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس می پردازیم:
راهکار اول : برای افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس ابتدا درباره رویدادهای دوران کودکی و تاثیر آموزش ها یا تعامل با والدین ، بینش کسب کنید
این مرحله دارای اهمیت بسیار زیادی است . بسیاری از افراد نمی خواهند یا نمی توانند تجربیات ناخوشایند دوره کودکی را برای خود یادآوری کنند در این زمینه کمک گرفتن از یک متخصص روانشناسی بالینی دارای اهمیت بسیاری است . اجتناب کردن و مواجه نشدن با آن چه بر فرد گذشته به معنای از بین رفتن تاثیر آن و فراموش شدن آن نیست . بلکه تمام هیجانات و تجربیات ناخوشایند در گذشته ، تا زمانی که درمان مناسب اتفاق نیفتد همچنان در ذهن ناهشیار فرد به صورت زنده و قدرتمند قرار دارند و تاثیرات خود را بر فرد و روابط او اعمال می کنند.
راهکار دوم : به گفتگوهای درونی منفی خودتان توجه کنید و آن ها را زیر سوال ببرید
تا زمانی که افراد صدای انتقادگر درونی را پیدا نکنند و برای خاموش کردن آن اقدامی انجام ندهند ، آن گفتگوهای درونی منفی و ناامید کننده همچنان ادامه پیدا می کنند که نتیجه آن تخریب روز افزون عزت نفس افراد است . در بسیاری از مواقع این انتقاد گر درونی همان صدای پدر و مادر منفی گرا است که برای کودک درونی شده و حالا در بزرگسالی ، فرد هنوز به گونه ای با خودش صحبت می کند که روزی والدینش با او صحبت می کردند .
راهکار سوم : نگاه واقع گرایانه به نقاط قوت و ضعف می تواند عزت نفس و اعتماد به نفس شما را افزایش دهد
در این مرحله افراد یاد می گیرند که علاوه بر نقاط ضعف ، نقاط قوت خود را هم ببینند و به خاطر برخورداری از این نقاط قوت به خودشان احترام بگذارند و افتخار کنند ، همچنین نگاه واقع گرایانه به نقاط ضعف به این معنا است که هیچ کسی در این جهان قرار نیست که کامل و بدون عیب و نقص باشد . همه افراد دارای نقاط قوت و در کنار آن ، البته دارای نقاط ضعف هستند . مواجه شدن با این حقیقت باعث می شود که افراد هنگام مرور دوباره نقاط ضعف خود ، وحشت و اجتناب قبلی را نداشته باشند ، این همان چیزی است که ما اسم آن را یکپارچگی و انسجام می گذاریم . در واقع دیدن هر دو رنگ سیاه و سفید با هم و حتی توانایی ترکیب این دو رنگ و رسیدن به رنگ خاکستری
راهکار چهارم : برای خودتان هدف تعیین کنید و در جهت رسیدن به آن ، تلاش کنید
در این مرحله افراد با آگاهی از نقاط قوت وضعف خود و پس از خاموش کردن صدای انتقادگر درونی ، قادر هستند که به اهداف واقع بینانه برای خود فکر کنند ، هیچ چیز به اندازه سپری کردن زندگی بدون هدف نمی تواند عزت نفس انسان را پایین بیاورد و او را دربرابر افسردگی آسیب پذیر کند. بنابراین هدف مند بودن یکی از اصول اساسی در زمینه افزایش دادن عزت نفس است .اما در این زمینه انتخاب اهدافی که شفاف و روشن و قابل دست یابی و قابل اندازه گیری باشند بسیار مهم است چه بسا تعیین هدف به شیوه نادرست و حرکت به سمت اهدافی که به طور غیر واقع بینانه تعریف شده اند می تواند موجب ناکامی های بیشتر فرد و کاهش سطح عزت نفس او بشود . با فرض اینکه این مرحله نیز به شکل درستی طراحی و اجرا شود ، برداشتن هر گام به شکل روزانه که فرد را یک قدم به هدف نزدیک تر می کند ، تاثیر به سزایی بر عزت نفس او خواهد داشت.
آیا با مطالعه کتاب در زمینه عزت نفس می توانیم عزت نفس و اعتماد به نفس خود را افزایش بدهیم ؟
تا اینجا 4 راهکارعملی برای افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس ، ارائه شد در این قسمت به این سوال پاسخ می دهیم که نقش مطالعه و خواندن کتاب در زمینه افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس چیست ؟نقش کتاب و کتاب خوانی تنها افزایش آگاهی و اطلاعات است و نه درمان.این که انتظار داشته باشیم مشکلات زیربنایی و عمیق و گاهی چندین و چند ساله تنها با مطالعه برطرف شوند مثل این است که انتظار داشته باشیم فرد با مطالعه کتاب های ورزشی و بدون انجام تمرین های لازم و رفتن به باشگاه ، به بدنی عضلانی و متناسب دست پیدا کند . بدانیم که درمان همیشه مستلزم صبوری و تلاش و تحمل سختی ها و تلخی های مسیر درمان است و در پایان توصیه می شود که افراد در مسیر تغییر و درمان ، از متخصصین سلامت روان کمک بگیرند ، و از طی کردن مسیر درمان به تنهایی و یا به همراه افراد غیر متخصص ، به طور جدی اجتناب کنند.
دکتر ملینا شیرانی بیدآبادی ، روانکاو و متخصص روانشناسی بالینی